Bilincin Mavi Kuşu O An Aynada Çiçeği mi Görür?

Hangi An? An, zamanı ve mekanı askıya alan bir yırtılmadır. Ve size şunu söylesem kulağınıza nasıl gelir? Bilinç, bu kesikli an’lardan oluşur; bu kesikli ve ayrık olan an’ları birliğe getirdiği için bizim için zaman -bir- akıyordur. Roger Penrose ve Stuart Hameroff, Orch-OR (Orchestrated Objective Reduction / Düzenlenmiş Nesnel İndirgeme) modelinde, bilinçli deneyimin oluşumunda mikrotübüllerde gerçekleşen kuantum süreçlerinin rol oynayabileceğini öne sürmektedir. (Mikrotübüller, hücrelerin iç iskeletini oluşturan tüpsü protein yapılarıdır)

Modele göre, mikrotübüllerdeki kuantum süperpozisyonları belirli bir eşik koşuluna ulaştığında nesnel indirgeme (objective reduction) yoluyla sonlanabilir ve bu süreç bilinçli deneyimin oluşumuyla ilişkilendirilebilir. “Her an şendedir” ifadesinde olduğu gibi her an’da yenilenen, dipdiri, taze bir akış halindedir bilinç. Yani bilincin bir aklı vardır. Ben bu akla bütünsel bilinç demeyi tercih ediyorum. Hiç bir şeyi dışarıda bırakmayan, ilişkiler ağı gibi örüntülenen, ilmik ilmik bağlantı kuran, bu bağlantılardan ortaya çıkan bilinç deseni ile sadece kişiye özel olan, onu biricik yapan bir akıl bu. 

Üçüncüsü olan bu yazımda da yazmaya devam edeceğim üzere, bu akıl “yaparsan var”. Emeğinle var ettiğin bir bilinç; senden açığan çıkan bir Mavi Kuş var. Bu kuş, tüm zarafeti, saflığı ve sabrıyla sen onunla uç diye bekler; bir kenardadır ama hep seninledir. “Hadi, hadi” der…Ama senin adına asla uçmaz, sana “benim gibi ol” asla demez, derse senin sınırını/hakkını ihlal edeceğini bilir. 

Senden doğacak olan sensindir; sen kendini kendi emeğinle/ediminle doğurursun. Nasıl bir özgürlük bu! Buralar benim aşkı tattığım yerler…buralardan hiç gitmek istemiyorum…gidiyor muyum? Tabii ki bildik kapılar, o kapılardaki ezberlendik sözler, kanıksanmış gözler de ara sıra bana tokmağını uzatıveriyor. Ama en azından artık o kapıları, sözleri, gözleri bir nebze de olsa tanıdığım için girsem de içeri, daha kısa sürede çıkabiliyorum. Eskiden olsa aramızda bir kapı bile yoktu, belki de tokmak bendim!

Belki şu soru oluşmuştur kafanızda: Eski ve yeni arasında ne oldu? Hayatıma Felsefe girdi. Öncesinde de ilgilendiğim bilinç meselesi felsefe ile birleşti. Sonra fark ettim ki dikkatimi neye veriyorsam, bilincim de ona göre form alıyor. Çünkü bilincim, dikkatimi verdiğim şeyden/konudan iş yapıyor. O şeyden/konudan ayrı değil. Yani bana ne  E Ş L İ K ediyorsa, bilincim de onunla Ş E K İ L alıyor. Ne tatlı bir tesadüf, aynı harflerin (e, i, k, l, ş) birbirine dolanması ve başka bir form ve anlamda doğması… 

İşte bu harfler de olduğu gibi bizim bilinçlerimiz de birbirine dolanıyor, birbiriyle başka bir forma dönüşüyor. Burada hemen Hegel’i anımsamamız gerekir. Fichte’nin ben’i var edenin edimlerimiz olduğuna işaret ettiğini bir önceki yazımda belirtmiştim. Hegel’de de bu edimlerimizi görüp, tasdik edecek, onay verecek bir öteki şarttır. Bilinç ancak özneler arasında kurulur. Yani Aikido yapan, beni görüp onay verecek bir başkası, öteki olmadan,  ben kendi kendimi onaylayamam. Onaylarsam ne olur? Hoşgeldin narsisizm çukuru! Kendimi kendimden ibaret aynamda görür ve “yok ki benden daha güzeli” der dururum. Kendimi bir tek ben işitirim. Ben kendimi hep pamuk şekerden yalanlara dolarım. Günümüzde bolca yaşadığımız tek kişilik sevdalar ya da yaldızlarla bezenmiş take-away ilişkiler aslında hep ötekisizlikten. Ötekisizlik, bana göre yurtsuzluk ve bolca da susuzluk. Neden? Ne yok? AN’LAM yok. An’lam olması için bağlam, bağlam olması için bağ lazım. Öteki olmadan kurulan bağlar kusura bakmayın hep aynı üzümü veriyor. O aynı üzüm de benim gerçekliğim oluyor. Aklıma “üzüm üzüme baka baka kararır” atasözü geldi; o kadar güzel anlatıyor ki Hegel’in neden ısrarla bilinçler arasılığına vurgu yaptığını. 

Yurt demişken kulağımızı Anadolu’nun poetik felsefesinde eşsiz bir yeri olan Yunus Emre’ye uzatalım mı? Hadi gelin en sevdiklerim arasında olan “Sordum Sarı Çiğdeme” şarkısını birlikte dinleyelim.